Ashmita Chaliha, màn sương ở Indonesia Masters và khoảng trống mà BWF để ngỏ

Trong một nhà thi đấu ở Indonesia, không khí đặc đến mức đèn pha cũng mờ đi. Ashmita Chaliha rời sân với chiến thắng 21-17, 23-21 trước Pornpicha Choeikeewong ở vòng đấu mở màn giải Indonesia Masters Super 100, rồi 10-21, 21-10, 21-17 trước Goh Jin Wei ở vòng tiền tứ kết. Hai trận thắng liên tiếp, một suất vào tứ kết, và một câu nói mà tôi tin sẽ còn được nhắc lại nhiều lần: “Hãy tưởng tượng nếu giải này diễn ra ở Ấn Độ thì sẽ thế nào.” Tay vợt 26 tuổi không gọi đó là lời phàn nàn. Cô để lại một câu hỏi, và những câu hỏi kiểu ấy trong thể thao thường nguy hiểm hơn một lời buộc tội. Cần đặt câu chuyện vào đúng tầng của nó. Super 100 là cấp thấp nhất trong hệ thống năm tầng của BWF World Tour, nằm dưới Super 300, Super 500, Super 750 và Super 1000. Tiền thưởng thấp nhất, điểm xếp hạng thấp nhất, và quan trọng hơn cả: lượng khán giả theo dõi thấp nhất. Đây là sân chơi của những tay vợt xếp hạng 50 đến 150 thế giới, những người đang tích lũy điểm để mua vé lên tầng trên. Chaliha bước vào giải với tư cách hạt giống số một, nghĩa là cô thuộc nhóm đầu của cái tầng ấy. Nhìn vào tỉ số, cô thắng đúng như kỳ vọng, nhưng không thắng theo cách của một người đang áp đảo. Trước Choeikeewong, cô phải kéo ván hai tới 23-21 mới kết thúc được trận đấu. Một tay vợt thắng 23-21 không phải người bóp nghẹt đối thủ, mà là người sống sót qua những điểm quyết định. Trước Goh Jin Wei, biên độ còn lớn hơn: thua 10-21 ở ván đầu rồi lật lại bằng 21-10 và 21-17. Kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi nói rằng một cú lật từ 10-21 thành 21-10 hiếm khi thuần túy là chuyện điều chỉnh chiến thuật giữa hai ván. Nó thường là dấu hiệu một trong hai người đã cạn nguồn thể lực. Ở đây, người có tiền sử vấn đề tim mạch và từng phải rời sân đấu một thời gian dài trước khi trở lại là Goh Jin Wei, cựu vô địch trẻ thế giới. Chiến thắng của Chaliha là thật. Nhưng nó chưa phải một bản tuyên ngôn về đẳng cấp. Điều khiến tôi dừng lại không nằm ở hai trận thắng ấy. Nó nằm ở chỗ một tay vợt quanh vị trí 50 đến 80 thế giới đang nói về căn phòng mà cô phải thi đấu, và không ai trong bộ máy tổ chức cảm thấy buộc phải trả lời. Super 100 tồn tại trong một nghịch lý. Nó cần thiết cho hệ sinh thái, vì đó là nơi các tay vợt trẻ và các tay vợt đang leo hạng kiếm điểm. Nhưng nó không đủ hấp dẫn để bất kỳ ai giám sát nó nghiêm túc. Ngân sách nhỏ kéo theo mặt sân, hệ thống lọc khí, hậu cần và y tế đều khiêm tốn. Một giải đấu ở Đông Nam Á vào mùa khô, giữa những đợt khói bụi từ đốt rừng, có thể biến nhà thi đấu thành một buồng kín không có van thoát. Các tay vợt vẫn phải vào sân, vì điểm xếp hạng vẫn là cơm áo. Ở Nửa Sân Cỏ, nơi tôi vẫn viết về thể thao nữ, tôi đã nhìn thấy quy luật này lặp lại ở nhiều môn khác nhau. Khi thiếu tiền, người ta không cắt giảm đam mê. Người ta cắt giảm tiêu chuẩn. Sân cỏ không phân biệt giới tính, chỉ có ánh nhìn phân biệt người chơi. Rồi tới chuyện so sánh, và đây là phần khiến câu hỏi của Chaliha có sức nặng. Trong nhiều năm, Ấn Độ là cái tên bị nhắc nhiều nhất mỗi khi giới cầu lông bàn về điều kiện thi đấu tồi. India Open từng bị chỉ trích về chất lượng không khí, về cái lạnh trong nhà thi đấu, về vệ sinh. Mia Blichfeldt từng công khai nói thẳng về chuyện đó. Anders Antonsen rút khỏi India Open vì lo ngại ô nhiễm và nhận một án phạt tài chính từ BWF. Đó là một tiền lệ đáng nhớ: một tay vợt có thể bị phạt vì từ chối thi đấu trong điều kiện mà anh cho là không an toàn. Người ta gọi là rời đi, tôi gọi là tìm một nửa sân cỏ của mình. Antonsen không rời bỏ thể thao. Anh chọn một điều kiện khác để tiếp tục thở. Trong một hệ thống mà hợp đồng quan trọng hơn lá phổi, hành động ấy bị ghi vào sổ như một lỗi hành chính. Nhưng cùng khoảng thời gian đó, Ấn Độ đăng cai Giải vô địch thế giới cầu lông lần đầu sau 17 năm, và tổ chức thành công tới mức nhận được lời khen từ chính chủ tịch BWF. Liên đoàn cầu lông Ấn Độ và cơ quan thể thao nhà nước SAI được ghi công. Chaliha, trong phát biểu của mình, cũng dành lời cảm ơn cho SAI và BAI. Cô đứng về phía bộ máy trong nước, và đặt câu hỏi với bộ máy quốc tế. Đó là điểm cần đọc cho đúng. Cô không dỗi vì vừa thua. Cô vừa thắng hai trận, vừa đi từ một nhà thi đấu đạt chuẩn thế giới sang một nhà thi đấu mờ khói, và cô ghi nhận sự khác biệt ấy. Hướng phản trực giác mà tôi muốn đặt lên bàn: vấn đề không nằm giữa Indonesia và Ấn Độ. Nó nằm ở tầng giải. Mức độ giám sát tỉ lệ nghịch với mức độ nổi tiếng. Không ai bỏ tiền thuê thiết bị đo chất lượng không khí cho một giải mà máy quay truyền hình chỉ dựng ở bốn sân. Một tay vợt xếp hạng 70 thế giới không có bộ phận truyền thông đủ mạnh để biến tình trạng nhà thi đấu thành tin nóng. Bởi thế, tiêu chuẩn phúc lợi vận động viên đang được quyết định bởi bảng quảng cáo, chứ không bởi văn bản quy định. Và khi BWF phạt Antonsen, tổ chức này vô tình nói rõ một điều: không tồn tại điều khoản miễn trừ rõ ràng cho tình huống điều kiện thi đấu không an toàn, hoặc nếu có thì nghĩa vụ chứng minh thuộc về tay vợt. Một vận động viên phải mang theo giấy tờ y tế để chứng minh rằng không khí trong nhà thi đấu có hại cho phổi của chính mình. Đó là một kiểu im lặng có cấu trúc, và nó chỉ bị phá vỡ khi có người chịu nói. Với Chaliha, Indonesia Masters Super 100 là một mắt lưới trong chiến lược tích điểm. Chức vô địch ở tầng này có thể mang về khoảng 5.500 điểm xếp hạng, tùy bảng điểm BWF của chu kỳ hiện hành. Với một tay vợt quanh vị trí 50 đến 80, số điểm ấy đủ để thay đổi vị trí hạt giống, và đủ để tránh gặp hạt giống top 8 ngay vòng đầu ở Super 500 hoặc Super 750. Đó là logic thực dụng: đánh ở tầng thấp để mua vé lên tầng cao. Nhưng có một biên giới mà điểm số không vượt qua được. Ấn Độ đang có PV Sindhu ở tầng cao nhất, và phía sau là một nhóm cạnh tranh nội bộ gồm Chaliha, Malvika Bansod, Aakarshi Kashyap và Anupama Upadhyaya. Suất thứ hai cho các giải đồng đội và cho Olympic chỉ có một. Mỗi trận ở Super 100 vì thế là một phiếu bầu cho chính mình. Chaliha 26 tuổi, đang ở trong cửa sổ đỉnh cao của sự nghiệp nữ đơn, khoảng 22 đến 27 tuổi. Nếu có một năm để bứt phá, đó là năm nay. Nhưng thắng ở Super 100 chưa đủ để xác nhận bứt phá. Nó chỉ đủ để người ta bắt đầu đặt câu hỏi. Về dữ liệu đối đầu, cô thắng Choeikeewong và Goh Jin Wei trong lần gặp đầu tiên tại giải này. Một mẫu hai trận là quá nhỏ để kết luận. Cái đáng chú ý là kiểu tỉ số. Trước Choeikeewong, cô thắng bằng cách bám trụ ở những điểm cuối. Trước Goh, cô thắng bằng cách đứng dậy sau một ván bị đè bẹp. Hai kỹ năng khác nhau, và cả hai đều cần thiết ở tầng cao hơn. Nhưng cả hai cũng cho thấy cô chưa có khả năng kết thúc trận đấu sớm trước những đối thủ dưới cơ. Bức tranh nữ đơn thế giới vẫn chia tầng rõ ràng. An Se-young, Akane Yamaguchi, Chen Yufei và Tai Tzu-ying ở tầng một. Gregoria Mariska, Ratchanok Intanon, Pornpawee Chochuwong và Beiwen Zhang ở tầng hai. Chaliha đang ở nhóm bám đuổi. Chênh lệch giữa nhóm bám đuổi và tầng hai nằm ở số trận được chơi dưới đèn lớn, chứ không nằm ở kỹ thuật thuần túy. Một tay vợt chỉ được thi đấu ở Super 100 sẽ mãi học cách thắng ở Super 100. Điều tôi muốn nói ra ở đây: một tay vợt đang cố leo hạng lại là người ít có tiếng nói nhất trong việc định hình tiêu chuẩn của chính giải đấu mà họ tham dự. BWF có thể chấp nhận một lời chỉ trích từ hạt giống số một của một giải Super 100 mà không phải làm gì. Giải ấy sẽ kết thúc, sẽ có nhà vô địch mới, và dư luận sẽ quay sang giải tiếp theo. Nhưng nếu những lời như của Chaliha trở thành thói quen, thứ bị mất không phải là uy tín của một giải, mà là niềm tin rằng quy định tồn tại độc lập với ngân sách. Goh Jin Wei từng trở lại sau khi cơ thể cô đặt ra một câu hỏi lớn hơn mọi tấm huy chương. Chaliha hôm nay không hỏi về cơ thể mình. Cô hỏi về căn phòng mà tất cả mọi người phải cùng hít thở. Nếu cầu lông muốn được nhìn nhận như một môn thể thao toàn cầu thực thụ, câu trả lời không nằm ở bảng xếp hạng. Nó nằm ở ống thông gió của tầng thấp nhất.