Hiệp Ước Makkah, Eo Biển Hormuz Và Những Trận Bóng Phải Đá Trong Bóng Râm

Hiệp Ước Makkah, Eo Biển Hormuz Và Những Trận Bóng Phải Đá Trong Bóng Râm

I. Đêm Riyadh

Đêm thứ Bảy, ngày 9 tháng 11 năm 2026, trong một nhà thi đấu ở Riyadh, Coco Gauff giao bóng ở loạt tie-break cuối cùng. Cô gái hai mươi tuổi người Florida thắng Zheng Qinwen 3-6, 6-4, 7-6(2) sau hơn ba giờ đồng hồ, và khi quả bóng cuối cùng rơi xuống mặt sân cứng, tiếng vỗ tay trong khán phòng vang lên rồi tắt rất nhanh. Tôi ngồi cách đó ba nghìn dặm, ghi lại âm thanh ấy vào sổ tay: tiếng vỗ tay của một khán phòng không kín, một thứ âm thanh nghe như có ai đó đang cố thuyết phục chính mình.

Cùng thành phố ấy, cùng những ngày ấy, một thông cáo khác được phát đi từ một tòa nhà không có khán đài. Tham mưu trưởng ba nước — Ả Rập Xê Út, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ — ngồi lại với nhau để bàn về chia sẻ thông tin tình báo và phối hợp phòng thủ. Bản tin nhắc tới Hiệp ước Phòng thủ Chung Makkah, văn bản được ký kết cách đó một tháng. Bản tin nhắc tới eo biển Hormuz. Nhắc tới những cuộc tấn công từ phía Houthi. Nhắc tới những lỗ hổng an ninh của vùng Vịnh.

Hai bản tin, một thành phố, một quãng lái xe ngắn. Người ta thường để chúng nằm ở hai ngăn khác nhau của tờ báo. Nhưng nếu bạn kiếm sống bằng việc đọc lịch thi đấu quốc tế, bạn sẽ nhận ra hai bản tin này đang nói chuyện với nhau, và cuộc nói chuyện ấy không hề dễ chịu.

II. Ba tham mưu trưởng và một vùng biển hẹp

Eo biển Hormuz, ở điểm hẹp nhất, rộng khoảng hai mươi mốt hải lý. Mỗi ngày, gần hai mươi triệu thùng dầu đi qua đó, tương đương khoảng một phần năm nguồn cung dầu thô của thế giới. Phía nam, ở cửa ngõ Bab-el-Mandeb, tuyến hàng hải Biển Đỏ nối châu Á với châu Âu qua kênh đào Suez. Từ cuối năm 2026, các cuộc tấn công vào tàu thương mại ở khu vực này đã buộc nhiều hãng vận tải phải đổi lộ trình, đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, cộng thêm trung bình mười đến mười bốn ngày cho mỗi chuyến.

Với một người làm nghề vận tải, đó là bài toán chi phí. Với một người làm nghề thể thao, đó là bài toán lịch trình. Một đội bóng thi đấu ở AFC Champions League Elite có thể phải bay từ Tehran sang Riyadh, từ Doha sang Jeddah, từ Istanbul sang Karachi. Một giải quần vợt có thể phải chuyển hàng trăm cây vợt, hàng tấn thiết bị, hàng chục ê-kíp truyền hình qua đúng những hành lang ấy. Một chặng bay bị đổi, một hãng bảo hiểm từ chối ký hợp đồng, và một bảng đấu mà người hâm mộ đã in ra trên giấy có thể trở thành giấy vụn trong vòng mười hai giờ.

Hiệp ước Phòng thủ Chung Makkah, theo cách đọc của giới phân tích an ninh, là một cơ chế răn đe tập thể: một cuộc tấn công vào một nước thành viên được xem là tấn công vào toàn bộ khối. Ba tham mưu trưởng ngồi với nhau để bàn cách chia sẻ dữ liệu tình báo. Ngôn ngữ của bản tin rất quen thuộc với tôi, vì tôi từng nghe nó ở một nơi khác: phòng họp của các liên đoàn thể thao.

III. Vì sao người viết thể thao phải đọc bản tin quốc phòng

Tôi bắt đầu làm nghề ở tuổi hai mươi hai, trong vai trò kiểm tra thông tin. Người ta dạy tôi rằng một con số không có nguồn thì không phải là con số, mà là một tin đồn được trang điểm. Từ đó đến nay, tôi học được thêm một điều: một tin thể thao không có bối cảnh địa chính trị thì cũng chỉ là một tin đồn, dù con số có đúng đến đâu.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các kỳ chuyển nhượng của tôi trong hơn hai mươi năm, tôi thấy một quy luật khá đều: mỗi khi một khu vực trở nên căng thẳng về an ninh, dòng tiền thể thao ở khu vực đó không rút đi ngay. Nó chảy vào nhanh hơn, ồn ào hơn, và được quảng cáo nhiều hơn. Vì dòng tiền ấy cần một thứ quan trọng hơn cả lợi nhuận: sự bình thường.

Một giải đấu diễn ra đúng hạn là một tuyên bố. Một khán đài kín chỗ là một tuyên bố. Một ngôi sao đắt giá ký hợp đồng trong ánh đèn flash là một tuyên bố. Và tuyên bố ấy mạnh hơn bất kỳ thông cáo nào của một bộ quốc phòng, bởi vì người ta tin vào những gì mình thấy trên truyền hình hơn là những gì mình đọc ở trang bảy.

Tháng 11 năm 2026, khi WTA Finals lần đầu tiên được tổ chức tại Riyadh theo một hợp đồng ba năm, nhiều cây bút quần vợt đã viết về quyền của phụ nữ trong thể thao. Tôi không viết bài ấy. Tôi viết về một khán phòng có những hàng ghế trống, và về việc một giải đấu có thể nói rất nhiều điều mà ban tổ chức không hề muốn nói.

Đó cũng là cách tôi đối diện với câu nói mà tôi đã nghe suốt sự nghiệp — "phụ nữ không hiểu bóng đá". Lần đầu tiên tôi nghe câu ấy là năm 2026, khi tôi ba mươi bốn tuổi, vừa rời phòng thống kê để sang một nền tảng thể thao trực tuyến. Tôi làm chuỗi video "Góc nhìn từ khán đài", phân tích trận Siêu cúp Tây Ban Nha Real Madrid 5-1 Barcelona bằng hình ảnh những nữ cổ động viên mặc áo trắng ôm mặt khi đội nhà ghi bàn. Video đạt 1,2 triệu lượt xem. Một bình luận viên nam nói trên sóng: "Con gái chỉ biết khóc khi đội thua."

Tôi không tranh cãi. Tôi mời ba nữ cổ động viên thuộc ba thế hệ vào một buổi tọa đàm trực tiếp. Điều đó khiến khán giả hiểu sự gắn kết của họ với câu lạc bộ sâu hơn bất kỳ trận thắng nào. Và cũng từ đó, tôi chọn cách viết của mình: Họ bảo tôi không hiểu bóng đá, nhưng tôi hiểu những gì nó không nói.

IV. Bản đồ tiền: 957 triệu euro và bốn cái tên

Muốn hiểu vì sao một hiệp ước quốc phòng lại là tin thể thao, hãy bắt đầu từ con số.

Mùa hè năm 2026, các câu lạc bộ Saudi Pro League chi tổng cộng khoảng 957 triệu euro cho chuyển nhượng, theo thống kê của Deloitte. Đó là mức chi lớn thứ hai thế giới trong kỳ chuyển nhượng ấy, chỉ sau Premier League, và lớn hơn cả Serie A, Bundesliga hay LaLiga. Một giải đấu mà vài năm trước còn nằm ngoài rìa bản đồ đã leo lên vị trí thứ hai trong đúng một mùa hè.

Tháng 12 năm 2026, Cristiano Ronaldo ký hợp đồng với Al Nassr. Tháng 6 năm 2026, Karim Benzema gia nhập Al Ittihad. Tháng 8 năm 2026, Neymar chuyển từ Paris Saint-Germain sang Al Hilal với mức phí khoảng 90 triệu euro. Những bản hợp đồng này không đến từ doanh thu bán vé hay tiền bản quyền truyền hình. Chúng đến từ Quỹ Đầu tư Công (PIF) của nhà nước, đơn vị nắm 75% cổ phần ở bốn câu lạc bộ lớn: Al Hilal, Al Nassr, Al Ittihad và Al Ahli.

Bốn câu lạc bộ, một chủ sở hữu chi phối, một mục tiêu nằm ngoài bảng xếp hạng. Khi một giải đấu có cấu trúc như vậy, mọi phép so sánh với các giải châu Âu đều trở nên vô nghĩa. Bạn không thể so một đội bóng phải tự cân đối thu chi với một đội bóng được cấp ngân sách theo mục tiêu quốc gia. Bạn chỉ có thể quan sát xem dòng tiền ấy đang mua thứ gì.

Và nó mua ba thứ. Thứ nhất là sự chú ý. Thứ hai là tính chính danh. Thứ ba là thời gian.

V. Những đại sứ du lịch mặc áo đấu

Tôi có một quan điểm khá cố định về thị trường chuyển nhượng vùng Vịnh, và tôi đã theo đuổi nó qua rất nhiều bài viết mà không cần hô to nó ra: Saudi Pro League không phát triển bóng đá. Họ biến những ngôi sao đã qua đỉnh cao châu Âu thành những đại sứ du lịch.

Điều này không có nghĩa là những cầu thủ ấy chơi dở. Ronaldo vẫn ghi hàng chục bàn mỗi mùa. Benzema vẫn là một trung phong đẳng cấp. Nhưng chức năng của họ trong dự án không nằm ở số bàn thắng. Chức năng của họ là hình ảnh: một gương mặt quen thuộc xuất hiện trên áp phích ở một hội chợ du lịch, một cái tên giúp một trận đấu bán được bản quyền ở Đông Nam Á, một dòng tweet khiến người ta phải tra Google xem Al Khaleej nằm ở đâu.

Trước khi là bản hợp đồng, họ là những đứa trẻ ôm giấc mơ đi tìm quê nhà. Ronaldo lớn lên ở Madeira, ngủ trong một căn phòng chật, tập bóng trên con phố dốc. Benzema lớn lên ở Lyon, trong một khu tập thể mà cảnh sát hay ghé thăm. Neymar lớn lên ở São Vicente, chơi bóng trên cát. Không ai trong số họ mơ về việc trở thành đại sứ du lịch ở tuổi ba mươi bảy. Họ mơ về cúp. Nhưng thị trường không trả tiền cho giấc mơ. Thị trường trả tiền cho hình ảnh của giấc mơ.

Có một cách kiểm chứng đơn giản. Nếu Saudi Pro League thực sự phát triển bóng đá bản địa, bạn sẽ thấy hệ thống đào tạo trẻ của họ sản sinh ra những cầu thủ chơi ở châu Âu. Bạn sẽ thấy các học viện mọc lên và có kết quả sau mười năm. Đó là công việc chậm, ít camera, ít tiêu đề. Ngược lại, việc ký một ngôi sao ba mươi lăm tuổi chỉ mất một tuần và tạo ra hàng trăm tiêu đề. Sự lựa chọn giữa hai con đường ấy nói lên khá nhiều điều về mục tiêu thật của dự án.

Khi tôi viết những dòng này, tôi không viết để chỉ trích một nền bóng đá. Tôi viết để đặt đúng câu hỏi: một giải đấu tồn tại để nuôi dưỡng cầu thủ, hay tồn tại để nuôi dưỡng hình ảnh của một quốc gia? Nếu câu trả lời là vế thứ hai, thì mọi thứ khác — bảng xếp hạng, danh hiệu, kỷ lục — chỉ là phông nền.

VI. Ba trung vệ và nỗi sợ được trang điểm

Mùa giải đầu tiên của các ngôi sao ở vùng Vịnh cho tôi thấy một điều khá thú vị về phương diện chiến thuật. Những đội bóng giàu nhất lại là những đội chơi phòng ngự nhất.

Không phải tất cả, nhưng là đa số. Hàng thủ ba người xuất hiện dày đặc trong các trận đấu của Saudi Pro League, đặc biệt ở những đội mới lên hạng hoặc những đội không có ngân sách lớn. Ba trung vệ, hai cầu thủ chạy biên, một tiền vệ lùi sâu đá như một chốt chặn thứ tư. Bóng được đưa lên nhanh, dài, và hy vọng đặt vào một pha bóng cá nhân ở phía trên.

Có một cách giải thích phổ biến: các huấn luyện viên đang chạy theo một trào lưu châu Âu, và hàng thủ ba người là bằng chứng của sự hiện đại hóa. Tôi không tin cách giải thích ấy.

Sơ đồ ba trung vệ không phải là một tiến bộ chiến thuật. Nó là một cách quản lý rủi ro danh tiếng. Với một huấn luyện viên biết rằng mình có thể bị sa thải sau ba trận thua, việc đặt thêm một trung vệ vào giữa hai trung vệ còn lại là cách rẻ nhất để giảm số bàn thua. Không cần huấn luyện mười tám tháng. Không cần mua một tiền vệ kiểm soát. Chỉ cần kéo một người nữa xuống, thu hẹp khoảng cách, giảm số không gian mà đối thủ có thể khai thác.

Hệ quả là số bàn thua giảm, số điểm tăng, và ghế huấn luyện viên được giữ. Đổi lại, số cơ hội bị giảm, số pha bóng đẹp bị giảm, và một thế hệ cầu thủ tấn công không học được cách tạo ra khoảng trống trong một hàng thủ tổ chức chặt. Những gì chúng ta gọi là "sự trở lại của ba trung vệ" thực chất là sự trở lại của nỗi sợ, được khoác một chiếc áo có in chữ chiến thuật.

Ở một giải đấu mà áp lực thành tích được đo bằng những buổi lễ có sự hiện diện của quan chức, nỗi sợ ấy còn mạnh hơn bình thường. Một trận thua ba bàn trước một đối thủ nhỏ có thể trở thành một vấn đề hình ảnh. Và khi hình ảnh là sản phẩm chính của giải đấu, thì việc bảo vệ hình ảnh trở thành ưu tiên chiến thuật.

Đó là lý do tôi luôn cẩn thận mỗi khi nghe ai đó nói rằng bóng đá đang được hiện đại hóa ở đâu đó. Hiện đại hóa là một từ rất dễ dùng, và rất khó kiểm chứng.

VII. Vòng loại châu Á và bài toán hàng không

Quay lại với eo biển Hormuz. Với một liên đoàn bóng đá châu Á, vùng biển ấy không phải là một khái niệm trừu tượng. Nó là một dòng trong bảng tính chi phí di chuyển.

AFC Champions League Elite, thể thức mới ra mắt từ mùa 2026-2026, chia hai bảng Đông và Tây, mỗi bên có một cụm trận đấu tập trung ở một địa điểm. Một cụm như vậy gồm nhiều trận trong vòng hơn một tuần, nghĩa là các đội phải ở cùng một thành phố trong thời gian dài. Nếu thành phố đó đột nhiên bị đánh giá là rủi ro an ninh, ban tổ chức chỉ có hai lựa chọn: chuyển địa điểm trong vòng vài tuần, hoặc tổ chức trong im lặng và hy vọng không có gì xảy ra.

Cả hai lựa chọn đều tốn kém. Lựa chọn thứ nhất tốn tiền. Lựa chọn thứ hai tốn uy tín, và đôi khi tốn mạng người.

Tôi biết một chuyện nhỏ ở một giải trẻ châu Á. Một đội phải bay hai chặng và một chuyến xe buýt sáu tiếng để tới địa điểm thi đấu, vì chặng bay thẳng đi qua vùng trời bị cảnh báo. Họ tới nơi lúc ba giờ sáng, đá trận đầu lúc mười một giờ trưa hôm sau, và thua 0-3. Huấn luyện viên nói với tôi qua điện thoại: "Chúng tôi không thua vì chiến thuật. Chúng tôi thua vì hãng hàng không."

Đội tuyển quốc gia Việt Nam từng nằm cùng bảng với Ả Rập Xê Út ở vòng loại thứ ba World Cup 2026 và thua cả hai lượt trận. Những chuyến đi ấy được lên kế hoạch từ rất lâu, với các phương án dự phòng về sân bay, khách sạn, giờ bay. Mỗi lần chuẩn bị như vậy, liên đoàn phải trả lời một câu hỏi mà không tờ báo thể thao nào in: nếu khu vực này bất ổn vào đúng tuần đó, chúng ta làm gì?

Với bóng đá Việt Nam, câu hỏi ấy không hề xa lạ. Từ chuyến bay dài tới Trung Đông cho tới các giải ASEAN, mỗi bảng đấu đều có một khoản chi phí vô hình mà không ai gọi tên. Người hâm mộ chỉ thấy tỷ số. Người làm nghề thấy một bảng tính.

VIII. Pakistan: ngã ba đường không có biển chỉ dẫn

Trong bức ảnh của cuộc họp ba nước, có một chỗ ngồi mà giới thể thao ít khi nhìn tới: Pakistan.

Bóng đá Pakistan là một trong những câu chuyện buồn nhất của châu Á. Một quốc gia hơn hai trăm triệu dân, có một nền văn hóa thể thao đáng kể ở môn khúc côn cầu trên cỏ, từng ba lần vô địch World Cup môn này, nhưng lại gần như vắng bóng trên bản đồ bóng đá. Liên đoàn bóng đá nước này nhiều lần bị FIFA đình chỉ vì can thiệp từ bên thứ ba. Mỗi lần bị đình chỉ, các giải trong nước dừng lại, cầu thủ mất thu nhập, và một thế hệ học viện lại bị xóa sổ khỏi lịch trình.

Tôi đã dành nhiều tuần đọc về Pakistan khi làm dự án phim tài liệu năm 2026. Đại dịch đóng băng thể thao, nhưng không thể đóng băng những gì ta kể về nhau. Tôi phỏng vấn qua Zoom ba trăm người ở mười hai quốc gia. Một trong số đó là một cựu cầu thủ Pakistan sống ở Karachi, người từng được gọi vào đội tuyển quốc gia năm hai mươi tuổi và sau đó không bao giờ được gọi lại, vì giải quốc nội bị ngưng.

Anh nói với tôi một câu mà tôi ghi vào sổ: "Ở đất nước tôi, bóng đá không bị cấm. Nó chỉ đơn giản là không được sắp xếp."

Đó là một định nghĩa hay về sự lãng quên. Không ai đóng cửa. Chỉ là không ai mở lịch.

Khi Pakistan ngồi vào bàn với Ả Rập Xê Út và Thổ Nhĩ Kỳ để bàn về an ninh, họ ngồi ở ghế của một quốc gia có vị trí địa chiến lược quan trọng. Nhưng ở ghế thể thao, họ vẫn là một nước chưa từng dự World Cup. Hai chiếc ghế ấy thuộc về cùng một đất nước, và khoảng cách giữa chúng là một lời nhắc nhở khá cay đắng về cách thế giới phân bổ sự chú ý.

IX. Thổ Nhĩ Kỳ: cây cầu đứng giữa hai cơn gió

Thổ Nhĩ Kỳ ở trong câu chuyện này với một tư thế khác. Họ là thành viên NATO. Họ có một nền bóng đá mạnh với ba câu lạc bộ lớn — Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş — và một giải quốc nội có lượng cổ động viên cuồng nhiệt bậc nhất châu Âu. Ngày 10 tháng 6 năm 2026, sân vận động Atatürk Olympic ở Istanbul tổ chức trận chung kết Champions League, nơi Manchester City thắng Inter Milan 1-0. Tháng 10 năm 2026, Thổ Nhĩ Kỳ và Ý được trao quyền đồng tổ chức Euro 2032.

Một quốc gia vừa đăng cai những sự kiện thể thao lớn nhất châu Âu, vừa là một mắt xích trong một hiệp ước phòng thủ ở vùng Vịnh, đang đứng ở một vị trí mà rất ít nước có được: họ là cây cầu giữa hai thế giới, và cây cầu nào cũng phải chịu lực từ hai phía.

Với bóng đá, vị trí ấy mang lại lợi thế rõ ràng. Istanbul là điểm trung chuyển tự nhiên cho các đội bóng ở Trung Á, Trung Đông và Đông Âu. Các giải đấu giao hữu, các trại huấn luyện mùa đông, các cuộc đàm phán chuyển nhượng giữa các liên đoàn — rất nhiều trong số đó diễn ra ở Istanbul, vì ở đó người ta bay tới dễ hơn là bay tới bất cứ nơi nào khác trong khu vực.

Nhưng vị trí ấy cũng mang lại rủi ro. Một quốc gia nằm giữa hai vùng căng thẳng sẽ là nơi đầu tiên cảm nhận được sự thay đổi của dòng chảy tài chính. Nếu các giải đấu châu Âu quyết định rằng việc tới Istanbul vào một thời điểm nào đó là rủi ro, thì các trận đấu sẽ được chuyển tới nơi khác, và sự chuyển dịch ấy diễn ra trong im lặng, qua những dòng phụ lục hợp đồng mà không ai đọc trên báo.

Tôi từng xem một trận derby ở Istanbul qua truyền hình, lúc bốn giờ sáng theo giờ Los Angeles. Khán đài như một cái nồi đang sôi. Cả thành phố rung lên qua màn hình. Và tôi nghĩ: một nơi có thể tạo ra âm thanh như vậy sẽ không bao giờ biến mất khỏi bản đồ. Nhưng nó có thể bị đẩy ra rìa, từng chút một, bởi những quyết định được đưa ra ở những căn phòng không có âm thanh.

X. World Cup 2034 và lời hứa không thể rút lại

Ngày 11 tháng 12 năm 2026, tại một đại hội FIFA tổ chức theo hình thức trực tuyến, Ả Rập Xê Út được trao quyền đăng cai World Cup 2034. Họ là ứng viên duy nhất. Trước đó, quy trình đã được rút gọn đáng kể, với các liên đoàn khu vực được thông báo trước về việc châu Á và châu Đại Dương sẽ là nơi tổ chức kỳ World Cup năm đó.

Với một quốc gia, đó là một cam kết mười năm. Với một khu vực, đó là một cam kết không thể rút lại.

Một kỳ World Cup không phải là một giải đấu. Nó là một hệ thống hạ tầng: sân bay, khách sạn, đường sá, bệnh viện, hệ thống an ninh, hệ thống truyền hình, hệ thống làm mát. Nó cần khoảng ba mươi hai đội, tức là hàng chục nghìn người di chuyển trong vòng một tháng. Và nó cần một thứ mà không đồng tiền nào mua được trong thời gian ngắn: sự ổn định.

Đây là điểm tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút, vì nó là chỗ mà hiệp ước Makkah chạm vào bóng đá.

Khi một quốc gia ký một hiệp ước phòng thủ tập thể, họ đang thừa nhận rằng mình không thể tự bảo đảm an ninh cho chính mình. Và khi quốc gia ấy đồng thời là chủ nhà của một kỳ World Cup, thì sự thừa nhận đó có giá trị rất cụ thể trên thị trường bảo hiểm, trên các hợp đồng tài trợ, và trên các điều khoản bất khả kháng trong hợp đồng bản quyền truyền hình.

Không ai muốn nói ra điều này trong một buổi họp báo. Nhưng bất kỳ ai từng đọc một hợp đồng tài trợ của một giải đấu lớn đều biết rằng có một mục gọi là "điều khoản bất khả kháng", và trong mục ấy, danh sách các sự kiện được liệt kê rất cụ thể: chiến tranh, khủng bố, dịch bệnh, đình công, và những thứ tương tự. Mỗi lần một khu vực có thêm một hiệp ước phòng thủ mới, các luật sư ở ba châu lục lại phải mở lại văn bản ấy ra đọc.

XI. Những người không được hỏi

Trong tất cả những cuộc thảo luận về an ninh, về lịch thi đấu, về bản quyền, có một nhóm người gần như không bao giờ được hỏi ý kiến: những người ngồi trên khán đài.

Tôi đã dành một năm để quay bộ phim tài liệu "Sân cỏ vắng lặng" trong đại dịch. Tôi quay năm mươi sân vận động ở mười hai quốc gia và phỏng vấn ba trăm người dân qua Zoom. Ở Anfield, tôi ghi lại tiếng chim hót lạc lõng trên khán đài không một bóng người. Một bà cụ bảy mươi tuổi kể với tôi rằng bà vẫn ngồi trước tivi vào giờ bóng đá, đặt chiếc khăn quàng cổ lên chiếc ghế trống bên cạnh. Một cựu cầu thủ Liverpool gọi bộ phim ấy là "bản tình ca cho nỗi nhớ".

Và tôi nhận ra một điều mà tôi vẫn mang theo trong mọi bài viết từ đó: Sân cỏ vắng lặng hóa ra có âm thanh riêng của nỗi nhớ.

Khi tôi viết về các hiệp ước, tôi luôn nghĩ về bà cụ ấy. Bà không quan tâm PIF nắm bao nhiêu phần trăm cổ phần. Bà quan tâm đúng một việc: trận tới có được đá vào thứ Bảy như mọi tuần không. Nếu được, cuộc đời bà vẫn bình thường. Nếu không, bà mất một điểm tựa.

Người ta thường nói thể thao là một thế giới riêng, nơi những chuyện lớn lao của thế giới bên ngoài tạm dừng lại trong chín mươi phút. Tôi không tin điều ấy. Nhưng tôi tin vào một phiên bản khác của nó: chín mươi phút ấy là một khoảng thời gian mà người ta được phép quên rằng mình đang sống trong một khu vực bất ổn. Và cái giá để mua khoảng thời gian ấy là một thứ tài sản đắt đỏ hơn nhiều so với những gì các giải đấu nghĩ.

XII. Góc nhìn ngược: bóng đá vốn không ở ngoài chính trị

Đến đây tôi muốn nói rõ quan điểm của mình, vì có một cách kể chuyện mà tôi không muốn mắc phải.

Cách kể chuyện phổ biến là: chính trị đang xâm lấn thể thao, và thể thao đáng lẽ phải được giữ nguyên vẹn. Tôi không đồng ý với cách đặt vấn đề ấy, vì nó giả định rằng có một thời kỳ thể thao thuần khiết, tách khỏi quyền lực. Thời kỳ ấy chưa từng tồn tại.

Những câu lạc bộ bóng đá đầu tiên được thành lập bởi các nhà máy và nhà thờ, để giữ công nhân và giáo dân trong một khuôn khổ trật tự. Những giải vô địch quốc gia đầu tiên được tổ chức để quảng bá một thành phố, một vùng, một quốc gia. Những kỳ World Cup đầu tiên được dùng để chứng minh rằng một chế độ có thể làm được những điều lớn lao. Chưa có thập kỷ nào trong lịch sử thể thao mà lại không có một thế lực nào đó đứng phía sau hậu trường.

Điều duy nhất thay đổi là quy mô, và tốc độ.

Một hiệp ước phòng thủ ở vùng Vịnh có thể không làm thay đổi một trận đấu nào. Nhưng nó làm thay đổi giá trị của mọi thứ xoay quanh trận đấu ấy: giá của một chuyến bay, giá của một hợp đồng bảo hiểm, giá của một suất bản quyền, giá của một suất trong bảng đấu. Và khi giá trị thay đổi, các quyết định thay đổi. Một giải đấu được chuyển tới một nơi khác. Một đội bóng không còn được mời. Một cầu thủ không còn được bán với giá như mong đợi.

Không có gì trong số đó xuất hiện trên trang nhất. Tất cả đều diễn ra trong các email.

Tôi từng hỏi một người làm công tác tổ chức giải đấu một câu, và anh trả lời rất nhanh: "Chúng tôi không quyết định dựa trên chính trị. Chúng tôi quyết định dựa trên rủi ro." Tôi nghĩ đó là câu trả lời thật thà nhất mà tôi từng nhận được, và cũng là câu trả lời đáng lo nhất. Vì khi mọi thứ được quy về rủi ro, thì rủi ro sẽ âm thầm loại bỏ những nơi nghèo, những nơi xa, và những nơi ồn ào.

XIII. Cây vợt và đường biên

Cả sự nghiệp tôi là một người chơi quần vợt viết về bóng đá. Tôi giữ vị thế ấy một cách có chủ ý, vì đứng ngoài một môn thể thao cho phép bạn hỏi những câu mà người trong cuộc không dám hỏi.

Có một hình ảnh tôi mang theo từ quần vợt, và tôi chỉ dùng nó một lần trong suốt bài viết này. Trong quần vợt có một khái niệm gọi là "đường biên" — một vạch kẻ mà bóng có thể chạm vào, và nếu chạm vào ở một phần nhỏ nhất, điểm vẫn được tính. Người chơi giỏi nhất không phải là người đánh bóng mạnh nhất. Người chơi giỏi nhất là người hiểu chính xác đường biên nằm ở đâu, và kiên nhẫn đưa bóng tới đó.

Tôi nghĩ về đường biên ấy khi đọc bản tin về các tham mưu trưởng. Các nhà ngoại giao và các nhà tổ chức thể thao cùng làm một việc: họ vẽ những đường biên để biết cái gì được phép và cái gì không. Khác biệt chỉ ở chỗ, trong thể thao, đường biên nằm trên mặt sân và ai cũng thấy. Trong chính trị, đường biên nằm trong các hiệp ước, và phần lớn mọi người chỉ biết nó ở đó sau khi bóng đã rơi ra ngoài.

XIV. Sân cỏ vắng lặng

Tháng Giêng năm 2026, ở Bangkok, đội tuyển Việt Nam thắng Thái Lan 3-2 trong trận lượt về và vô địch ASEAN Cup với tổng tỷ số 5-3 sau hai lượt. Đó là chức vô địch thứ ba của Việt Nam ở sân chơi này, sau năm 2026 và 2026. Nguyễn Xuân Son, chân sút nhập tịch, rời sân trên cáng vì một chấn thương gãy xương, trong khi đồng đội vẫn hoàn tất chiến thắng. Khán đài Rajamangala im lặng trong vài phút, rồi tiếp tục hát.

Vài tháng trước đó, ở vòng loại thứ hai World Cup 2026, Việt Nam dừng bước khi xếp thứ ba bảng đấu sau Iraq và Indonesia. Một vòng loại kết thúc sớm hơn dự kiến, và mục tiêu lớn nhất của bóng đá Việt Nam được dời lại thêm bốn năm.

Tôi kể hai chuyện ấy cạnh nhau vì chúng thuộc về cùng một dòng chảy. Mỗi trận đấu diễn ra được là một chiến thắng nhỏ trước sự hỗn loạn của thế giới. Mỗi trận đấu bị hoãn là một vết nứt trong thói quen của hàng triệu người. Và những gì xảy ra trong các phòng họp ở Riyadh, ở Islamabad, ở Ankara — dù không ai nhắc tên bóng đá — vẫn luôn tìm được đường tới các sân vận động, chỉ là theo cách chậm hơn và ít ồn ào hơn.

Chiếc đàn piano ở Moscow dạy tôi rằng chiến thắng không phải thứ duy nhất cần ghi lại. Đó là bài học từ năm 2026, khi tôi ngồi ở thủ đô nước Nga và viết về Luka Modrić, người chạy 12,5 km trong một trận tứ kết, chuyền chính xác 89%, và từng chăn cừu trong chiến tranh. Tôi đặt những con số ấy cạnh hình ảnh một cậu bé đi tìm quê nhà, và bài viết lan đi xa hơn mọi dự tính của tôi. Tôi không làm điều gì đặc biệt. Tôi chỉ từ chối tách con số ra khỏi con người.

Hôm nay tôi cũng đang làm điều tương tự với một hiệp ước.

Nếu bạn hỏi tôi dự đoán điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, tôi sẽ không đưa ra một dự đoán về bảng xếp hạng. Tôi sẽ chỉ ra ba điều có thể quan sát được. Thứ nhất, các giải đấu ở vùng Vịnh sẽ tiếp tục mở rộng, với nhiều tiền hơn và nhiều điều khoản bảo hiểm chặt hơn. Thứ hai, các giải đấu ở những khu vực lân cận sẽ bắt đầu tính đến chuyện đa dạng hóa địa điểm, không phải vì bất ổn đã xảy ra, mà vì bất ổn có thể xảy ra. Thứ ba, sẽ có thêm những cuộc họp giữa các liên đoàn thể thao và các cơ quan an ninh, và gần như không ai sẽ ghi lại biên bản những cuộc họp ấy.

Điều tôi muốn để lại ở đây không phải là một kết luận. Tôi để lại một câu hỏi mà tôi chưa trả lời được, và có lẽ sẽ không bao giờ trả lời được trọn vẹn.

Khi một sân vận động sáng đèn, đó có phải là dấu hiệu cho thấy khu vực ấy bình yên? Hay đó là minh chứng cho việc ai đó đã đầu tư rất nhiều tiền để giữ cho chúng ta tin rằng nó bình yên?

Tôi sẽ không trả lời. Sân cỏ vắng lặng không phải là một thất bại của âm thanh. Nó là trạng thái nguyên thủy của mọi sân vận động, và là thứ sẽ còn ở lại sau khi đám đông đi về, sau khi hợp đồng tài trợ hết hạn, sau khi hiệp ước được ký lại hoặc bị xé bỏ.

Trong khoảng lặng ấy, tôi tiếp tục viết. Chậm. Từng câu một.